Jadwiga Hawryluk (z domu Bomba) – ur. 1928 w Janówce (Iwanówka, powiat Dubno, obecnie Ukraina). Ojciec Jadwigi - Józef Bomba pochodził z Lubelszczyzny. Na Wołyniu zamieszkał jako osadnik wojskowy. 

Rodzina została wywieziona na Syberię w lutym 1940 roku, stamtąd (po amnestii w 1941 roku) pojechali do Saratowa, gdzie spędzili półtorej roku, a następnie do Kazachstanu. Ojciec został siłą wcielony do armii radzieckiej, gdzie zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach. Mama - Antonina Bomba (ur. 1902 w Tyczynie, powiat Rzeszów) przyjechała z dziećmi do Polski w kwietniu 1946 roku, osiedliła się na Pomorzu Zachodnim. 

Jadwiga Hawryluk zmarła w 2018 roku. Wspomnienia i wojenne losy tej niezwykłej rodziny powinny doczekać się osobnej publikacji. Pamięć historii rodzinnej jest starannie pielęgnowana i przekazywana kolejnym pokoleniom przez dzieci i wnuki Jadwigi i jej braci (Czesława, Romana i Władysława). Materiały fotograficzne prezentowane na tej stronie pochodzą w przeważającej części ze zbiorów córki Jadwigi – Karoliny Cackowskiej.

Na zdjęciu: Jadwiga Hawryluk, Ładzin 2017.
Fot. Paweł Grochocki

Galeria

Julianna Herdzik – urodziła się w 1928 roku, we wsi Krajno-Parcele na Kielecczyźnie. Pochodzi z wielodzietnej rodziny. Opowiada o wielkim szacunku, jaki okazywano sobie w rodzinie w czasach jej dzieciństwa, mimo trudnych warunków życia.

Przyjechali na Wyspę Wolin w 1948 roku i osiedlili się we wsi Laska. 

Wyszła za mąż w 1950 roku. W jej wspomnieniach dużo miejsca zajmują obrazy z wojny, była świadkiem wielu scen wojennego okrucieństwa. 

Na zdjęciu: wieś Laska współcześnie.
Za: Wikipedia, fot. Radosław Drożdżewski (Zwiadowca21). Praca własna, CC BY 3.0

Posłuchaj

Rozbiórka kościoła w Lasce
Pierwsze lata po przyjeździe. Praca na roli
O końcu spółdzielni produkcyjnych

Czesław Proszko - urodził się w 1920 roku w miejscowości Morozowszczyzna w powiecie Grodno (obecnie Białoruś). W 1943 roku wstąpił do Armii Krajowej, do 85. Oddziału Leśnego, który był zalążkiem 24. Brygady Armii Krajowej „Dryświaty”. 

W lipcu 1944 roku po operacji „Ostra Brama” brygada została rozformowana, a jej żołnierze internowani w Kupczelach. Później trafili do obozów pracy pod Kaługą na Zakaukaziu.
Żonę – Honoratę Proszko poznał na Mazurach, pobrali się w 1948 roku. W 1956 roku osiedlili się w Wolinie. Pasją pana Czesława jest ogrodnictwo i pszczelarstwo, należy do Polskiego Związku Pszczelarskiego. 

Zarówno on, jak i żona (zmarła 30.11.2019) byli niezwykłymi świadkami historii, ich biografie mogłyby stać się kanwą powieści czy filmu fabularnego z czasów II Wojny Światowej. Obydwoje doskonale pamiętają czasy przedwojenne i nastrój pierwszych kilkunastu lat po odzyskaniu niepodległości przez Polskę a potem wybuchu II Wojny. Doświadczyli zesłania na Syberię, ciężkiej pracy a potem powojennego budowania nowego porządku przez władze komunistyczne, co dla nich oznaczało, że przez wiele lat nie mogli otwarcie mówić o swoich wojennych przeżyciach. Do późnych lat swojego życia chętnie spotykali się z młodzieżą, by opowiedzieć o wojennych losach, udzielali się społecznie. Życie Honoraty i Czesława Proszków jest bardzo mocno związane z historią powojennego Wolina, aż do dzisiaj.

Notatka biograficzna opracowana na podstawie: www.kamienskie.info oraz notatek Ewy Grochowskiej ze spotkania w dniu 6.04.2019 roku.

Zdjęcie współczesne za: www.ikamien.pl

Honorata i Czesław Proszkowie są bohaterami reportażu Anny Kolmer (Radio Szczecin).

Zdjęcie archiwalne z albumu rodzinnego państwa Proszków.
Reprodukcja: Anna Kolmer, Radio Szczecin

Posłuchaj

Koniec 1936. O agitacji do Związku Radzieckiego
Powrót do Polski
Atmosfera początku II Wojny

Galeria

Honorata Proszko – urodziła się w 1928 roku w miejscowości Landwarowo w rejonie trockim na terenie obecnej Litwy. Po napaści Związku Radzieckiego na Polskę w 1939 roku wraz z rodziną została wywieziona na Syberię, gdzie spędziła 6 lat. Po wojnie wróciła do Polski i zamieszkała na Mazurach, gdzie poznała Czesława Proszko – ukrywającego się przed władzami komunistycznymi byłego żołnierza 24 Brygady Armii Krajowej. W 1948 roku zawarli związek małżeński i zamieszkali w Węgorzewie na Mazurach. W 1956 roku Państwo Proszko osiedlili się w Wolinie. 

Pani Honorata całe swoje życie była aktywna społecznie. Zorganizowała w Wolinie Koło Gospodyń Wiejskich, którego przez wiele lat była Przewodniczącą. Spełniając oczekiwania wolińskiej młodzieży bardzo zaangażowała się w budowę sali gimnastycznej w Wolinie. Na bazie Spółdzielni Pracy „Cepelianka” w Świnoujściu zorganizowała w Wolinie zakład produkcyjny tkanin i galanterii krawieckiej, który w systemie zwartym i chałupniczym dał zatrudnienie 80 kobietom z Wolina i okolic.

Była wielką miłośniczką literatury. Wspólnie z mężem wiedzą i własnymi życiowymi doświadczeniami chętnie dzielili się na spotkaniach z młodzieżą szkolną. 

Zarówno ona, jak i mąż byli niezwykłymi świadkami historii, ich biografie mogłyby stać się kanwą powieści czy filmu fabularnego z czasów II Wojny Światowej. Obydwoje doskonale pamiętają czasy przedwojenne i nastrój pierwszych kilkunastu lat po odzyskaniu niepodległości przez Polskę a potem wybuchu II Wojny. Doświadczyli zesłania na Syberię, ciężkiej pracy a potem powojennego budowania nowego porządku przez władze komunistyczne, co dla nich oznaczało, że przez wiele lat nie mogli otwarcie mówić o swoich wojennych przeżyciach. Życie Honoraty i Czesława Proszków jest bardzo mocno związane z historią powojennego Wolina.

Horonata Proszko zmarła 30.11.2019.

Notatka biograficzna za: profil FB Ewa Grzybowska z dnia 4.12.2019 roku oraz na podstawie notatek Ewy Grochowskiej ze spotkania w dniu 6.04.2019.

Zdjęcie współczesne za: www.kamienskie.info

Honorata i Czesław Proszkowie są bohaterami reportażu Anny Kolmer (Radio Szczecin).

Zdjęcie archiwalne z albumu rodzinnego państwa Proszków.
Reprodukcja: Anna Kolmer, Radio Szczecin

Posłuchaj

O życiu na zesłaniu. Syberia cz. I
O życiu na zesłaniu. Syberia cz. II
Dom rodzinny. O miłości do czytania

Galeria

Leonia Zając – urodziła się w 1928 roku we wsi Albigowa na Podkarpaciu. Do Wolina przyjechała w 1951 roku. W swoich opowieściach poświęca dużo uwagi stronom rodzinnym, wspomina relacje sąsiedzkie i społeczne, tradycyjne zwyczaje, piosenki ludowe. Z duża wrażliwością i wyczuciem opowiada o ciężkim życiu na wsi, a także o wojnie. Należy do pokolenia, które tuż po wojnie osiągnęło dorosłość i jako pierwsze podejmowało pracę w szkołach, urzędach, instytucjach, kształtując tym samym życie gospodarcze, kulturalne i społeczne w pierwszych latach po wojnie. Pracowała w Urzędzie Miasta, do 1960 roku udzielała ślubów w Urzędzie Stanu Cywilnego. Ma w pamięci wiele obrazów powojennego Wolina, opowiada w niezwykle barwny i ciekawy sposób.

Na zdjęciu: Leonia Zając z mężem, pierwsze lata w Wolinie. Z archiwum rodzinnego Leonii Zając. Sygnatura LZ_WO_2019_023

Posłuchaj

Wspomnienie domu rodzinnego przed II Wojną
Rozpaliły się wiśnie (piosenka)
Przyjazd do Wolina
Pierwsze lata w Wolinie
O teściowej
O stronach rodzinnych

Galeria

Maria Galicka - urodziła się w 1936 roku na Lubelszczyźnie, przyjechała z rodziną do Mokrzycy Małej (nazywanej wówczas Mokrzyczką) późną wiosną 1947 roku. Pierwszą pracę w biurze podjęła w wieku niespełna 16 lat, w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Mokrzycy. Pracowała później na różnych stanowiskach, zarówno w PGR, jak i w innych zakładach państwowych. 

Jest skarbnicą wiedzy na temat historii, topografii, życia społecznego i kulturalnego powojennego Wolina. Jej mąż (ur. w 1924 roku) pochodził z Korostenia (obwód Żytomierski, obecnie na Ukrainie). Po wybuchu II Wojny Światowej był wywieziony na Syberię. 

Zgłosił się do I Armii Wojska Polskiego, przeszedł cały szlak bojowy od Lenino do Berlina.

Na zdjęciu: Maria Galicka (z lewej) z koleżanką Elżbietą (po mężu Lewandowską). Ogród w Mokrzycy Małej, początek lat 50. XX wieku. Z archiwum rodzinnego Marii Galickiej. Sygnatura WO_MG_2019_149

Posłuchaj

Zwyczaje pogrzebowe przed wojną na Lubelszczyźnie
O pracy i rozrywkach w PGR Mokrzyca
O podróży na pogrzeb teściowej do Związku Radzieckiego

Galeria

Stanisława Stepaniuk (z domu Aszkiełowicz) – urodziła się w 1928 roku. Jej rodzina mieszkała we wsi Wawiórka (parafia Miedniki, obecnie w obwodzie grodzieńskim na Białorusi). Przyjechała na Pomorze Zachodnie z mężem Stanisławem i dziećmi w grudniu 1957 roku. W jej opowieści ważne miejsce zajmują m.in. realia życia w rodzinnej wsi przed wybuchem wojny, powojenna przymusowa kolektywizacja w Związku Radzieckim, opis podróży do Polski. Mieszka w Wisełce. 

Na zdjęciu: Stanisława Stepaniuk.
Fot. P. Grochocki

Posłuchaj

Przyjazd do Polski
Droga na Berlin
O zakładaniu kołchozów w Związku Radzieckim

Galeria